Energiehandel met een zakelijke batterij: kansen en risico's

Voor zakelijke batterijen zijn grofweg vier categorieën relevant. Op day-ahead en intraday draait het vooral om het kopen en verkopen van elektriciteit. Onbalansoptimalisatie richt zich op waarde rond afwijkingen van balansposities. Bij FCR, aFRR en mFRR wordt flexibel vermogen gebruikt voor de systeembalans. Congestiediensten hebben juist een lokaal doel: de belasting van een specifiek deel van het elektriciteitsnet beïnvloeden.

Die markten verschillen in timing, technische eisen, contracten en risico. Een batterij die technisch snel kan reageren, heeft daarmee nog niet automatisch toegang tot iedere markt.

Op day-ahead en intraday werkt de handel verschillend. Op de day-aheadmarkt worden prijzen voor de volgende dag vastgesteld. In Nederland worden daarbij inmiddels prijsperioden van vijftien minuten gebruikt. Een batterij kan tijdens relatief goedkope kwartieren laden en later ontladen wanneer elektriciteit meer waard is.

De prijsmarge tussen laden en ontladen is echter niet hetzelfde als nettowinst. Tussen beide momenten treden energieverliezen op en kunnen handels-, service- en contractkosten gelden.

Intradayhandel vindt dichter bij het daadwerkelijke leveringsmoment plaats. Prognoses voor vraag, zon en wind kunnen na de day-aheadmarkt veranderen, waardoor marktposities moeten worden aangepast. Een batterij kan daarop relatief snel reageren, maar ook hier geldt dat alleen de uiteindelijke netto waarde relevant is.

Onbalans werkt anders. Het is niet simpelweg een tweede handelsbeurs. Werkelijke productie en afname wijken altijd enigszins af van eerdere verwachtingen. Daardoor ontstaan onbalansprijzen. Een batterij kan commercieel worden aangestuurd rond die prijsprikkels, maar dit moet niet worden voorgesteld als een tweede EPEX-markt waarop iedere batterij zelfstandig even energie koopt en verkoopt.

Daarom spreken we liever over onbalansoptimalisatie. Hoe een batterij hieraan deelneemt, hangt af van contractuele rollen, de gekozen marktpartij en de manier waarop de batterij in een bredere portefeuille wordt aangestuurd.

Voor FCR, aFRR en mFRR zijn markttoegang en technische geschiktheid nodig. TenneT gebruikt verschillende balanceringsproducten om het Nederlandse elektriciteitssysteem in balans te houden. Voor batterijen kunnen onder andere FCR, aFRR en mFRR relevant zijn.

Deze producten verschillen in responstijd, activatie, beschikbaarheidsvereisten, technische kwalificatie en contractstructuur. Het is daarom onjuist om één algemene minimumdrempel of opbrengst als blijvend kenmerk van al deze markten te presenteren; voorwaarden kunnen veranderen.

Een onderneming hoeft bovendien meestal niet zelf alle rollen te vervullen. Een BRP draagt balansverantwoordelijkheid voor een elektriciteitsportefeuille, een BSP levert balanceringsdiensten aan TenneT en een aggregator kan flexibiliteit van meerdere installaties bundelen. Voor de meeste bedrijven is de praktische keuze vooral via welke gespecialiseerde partij de batterij wordt ingezet en onder welke contractvoorwaarden.

Ook congestiemanagement moet apart worden gezien van gewone energiehandel. Bij congestiemanagement draait het om de lokale transportcapaciteit. Een netbeheerder kan bedrijven bijvoorbeeld vragen tijdelijk minder af te nemen, minder terug te leveren of juist flexibel vermogen beschikbaar te stellen om een lokaal knelpunt te verminderen.

Een landelijke prijsprikkel hoeft daarbij niet overeen te komen met de lokale netsituatie. Een moment met zeer lage elektriciteitsprijzen kan lokaal juist samenvallen met zware netbelasting.

Een handelsstrategie moet daarom altijd de import- en exportlimieten en eventuele afspraken met de netbeheerder respecteren. Anders kan commercieel aantrekkelijke sturing technisch of contractueel juist ongewenst zijn.

De batterijcapaciteit die voor handel kan worden ingezet, is wat overblijft nadat de noodzakelijke bedrijfsfuncties zijn veiliggesteld.

Stel dat een batterij later op de middag nodig is voor peak shaving. Dan moet voldoende SOC en vermogen beschikbaar blijven om die verwachte piek te kunnen opvangen. Die gereserveerde energie kan niet tegelijkertijd volledig voor een handelsstrategie worden gebruikt.

Hetzelfde geldt wanneer de batterij zonne-overschot moet opnemen, laadinfra ondersteunt of een bepaalde importgrens bewaakt. Dezelfde kWh kan niet meerdere keren tegelijk als opbrengstbron in een businesscase worden verkocht.

Daarom is het EMS belangrijk: het moet bepalen welke capaciteit werkelijk vrij is en welke reserve voor het bedrijf beschikbaar moet blijven.

Bij de economische beoordeling geldt bovendien dat omzet niet hetzelfde is als netto rendement. Voor de economische beoordeling moet de bruto handelsopbrengst worden verminderd met energie- en conversieverliezen, handelskosten, service- of aggregatorvergoedingen, andere contractkosten en het economische effect van extra batterijgebruik.

Een handelsstrategie kan in ongunstige omstandigheden ook netto geld kosten, bijvoorbeeld wanneer prijsverschillen kleiner uitvallen dan verwacht of kosten en verliezen de bruto marge overstijgen. Daarom hoort ook het neerwaartse scenario in de beoordeling.

Ook degradatie speelt mee. Meer handelsactiviteit betekent doorgaans meer laad- en ontlaadbewegingen. De relevante vraag is daarom niet alleen hoeveel omzet een strategie vandaag genereert, maar hoeveel extra netto waarde die strategie gedurende de levensduur van het systeem toevoegt.

Dat is ook de reden waarom historische handelsresultaten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. Een backtest laat zien hoe een bepaalde strategie onder historische marktcondities zou hebben gepresteerd. Het is geen voorspelling of garantie voor de toekomst.

Elektriciteitsmarkten veranderen. Wanneer een bepaalde markt jarenlang hoge vergoedingen biedt, trekt dat nieuwe batterijcapaciteit en concurrentie aan. Tegelijk veranderen regels, prijsvolatiliteit, opwekprofielen en marktstructuren.

Flexibiliteit in contracten en markttoegang is daarom waardevol. Een batterijproject dat alleen financieel werkt zolang één specifieke handelsdienst exact dezelfde opbrengsten blijft leveren, is kwetsbaarder dan een systeem dat ook duidelijke waarde voor het eigen bedrijf heeft.

Daarom is het verstandig onnodige lock-in te voorkomen. Bij de keuze van een handelspartner zijn niet alleen geprojecteerde opbrengsten belangrijk. Kijk ook naar contractduur, opzegtermijn, vergoedingstructuur, wie de energieleverancier of BRP bepaalt, wie eigenaar is van de data en of die data kunnen worden geëxporteerd.

Ook moet duidelijk zijn of later van handelspartner kan worden gewisseld en of de batterij lokaal bruikbaar blijft wanneer de handelsdienst stopt. Een technisch goed batterijsysteem moet niet onnodig afhankelijk worden van één commercieel platform wanneer dat voor het bedrijfsdoel niet nodig is.

Een handelspropositie wordt daarom sterker wanneer transparant is welke markten worden gebruikt, of resultaten bruto of netto worden gepresenteerd, hoeveel batterijbeschikbaarheid wordt aangenomen, hoe degradatie wordt meegenomen, welke historische periode is gebruikt en wie het risico draagt wanneer de strategie minder goed presteert.